Obecnie Oliwa to dzielnica Gdańska - od wschodu granicząca z Zatoką Gdańską, od pólnocy - z Sopotem, od południa - z Wrzeszczem i Zaspą, a od zachodu wcinająca się w las.
W obrębie Oliwy, oprócz tzw. "starej Oliwy" znajdują się takie osiedla jak Polanki, Jelitkowo, Przymorze, Żabianka i inne.
Nie wiadomo kiedy powstała Oliwa, choć badania archeologiczne mówią o osadnictwie na tym terenie już we wczesnej epoce żelaza, a tradycja cysterska (niepotwierdzona przez inne żródła) wspomina o istniejącej w Oliwie siedzibie książąt pomorskich.
Nie wiadomo też jak pierwotnie nazywała się osada nazwana przez cystersów Oliwą, choć językoznawcy twierdzą, iż zakonnicy zniekształcili słowiańską nazwę "Oława".
Pierwsza wzmianka o Oliwie dotyczy fundacji klasztoru cystersów w 1186 roku. Zakonnicy uzyskali wtedy od pomorskiego księcia Sambora I (akt nadania z 1188 roku) kilka osad - w tym Oliwę, która na długie wieki stała się wsią klasztorną.
W wyniku pierwszego rozbioru Polski Oliwa (zamieszkana wtedy przez nieomal 500 osób i licząca około 70 zabudowań) znalazła się w państwie pruskim.
Pruskie władze skonfiskowały cały majątek cystersów, opatowi oliwskiemu przyznając pensję a klasztorowi odszkodowanie. Zlikwidowana została także administracja klasztorna a Oliwa (składająca się wtedy głównie z zabudowań przy dzisiejszych ulicach: Stary Rynek Oliwski i Kwietna). Powstało sołectwo oliwskie. Od 1804 roku siedzibą oliwskiego sołtysa stał się Dom Bramny (dawna wielka brama opactwa).
W 1807 roku Oliwę zajęły wojska napoleońskie, które w klasztorze urządziły lazaret (Cesarz Napoleon nocował w jednym z dworów na Polankach). Oliwa znalazła się w obrębie Wolnego Miasta Gdańska - w praktyce do 1813 roku, kiedy do Oliwy wkroczyli Rosjanie (klasztor znów pełnił rolę szpitala polowego).
W 1815 roku Oliwa, wraz z Gdańskiem, zostaje przyłączona do Królestwa Prus.
23 sierpnia 1939 Albert Forster został mianowany szefem państwa i przejął całkowitą władzę w Wolnym Mieście Gdańsku.
1 września 1939 wybuchła II wojna światowa.
W nocy Niemcy aresztowali polskich działaczy - w tym księży. Potem zajęli polskie placówki i wkroczyli na teren państwa polskiego (granica przebiegała tuż obok Oliwy).
Wolne Miasto Gdańsk (w tym - oczywiście Oliwa) oraz polskie województwo pomorskie zostały włączone do Rzeszy jako Reichsgau Danzig-Westpreussen (Okręg Rzeszy Gdańsk - Prusy Zachodnie).
Pomysł osadzenia cystersów w Oliwie przypisuje się SOBIESŁAWOWI (bardziej znanemu jako Subisław).
Legenda mówi, że książę Sobiesław podczas polowania na jelenia oddalił się od swojej drużyny. Wtedy niespodziewanie zaatakował go odyniec. Rannego księcia znalazł pustelnik. Opatrzył go i przenocował w swojej pustelni.
W nocy przyśniła się Sobiesławowi świetlista postać z gałązką oliwną w dłoni. Książę postanowił ufundować klasztor w miejscu wskazanym przez niebiańską istotę, co oznajmił swoim towarzyszom, kiedy już go znaleźli. Postanowił też przyjąć chrzest, gdyż do tej pory był poganinem. ()
Tradycja klasztorna wspomina o sprowadzeniu pierwszych mnichów w roku 1170 albo 1175 właśnie przez Sobiesława, który miał podarować zakonowi swój zameczek myśliwski. Nie są to jednak wiadomości potwierdzone historycznie, choć możliwe, że księcia odwiedzili cystersi z Danii oraz, że nosił się on z myślą sprowadzenia mnichów na stałe.
Nie bardzo też można uwierzyć w nawrócenie księcia pomorskiego, jeżeli w ogóle Sobiesław nim był (żadne inne źródło nie potwierdza nawet jego istnienia). Jeżeli był władcą to najprawdopodobniej jako namiestnik dynastii piastowskiej (choć uważa się również, iż był potomkiem lokalnego rodu dawnych władców Pomorza), a Piastowie raczej nie brali pod uwagę namiestnika - poganina.
Poza tym istniała już diecezja obejmująca Pomorze Gdańskie. W 1123/1124 roku utworzono bowiem biskupstwa w Kruszwicy i Włocławku (mniej więcej w tym czasie powstał w Gdańsku kościół parafialny). W 1156 roku połączono je w jedną diecezję kujawską ze stolicą we Włocławku. Należał do niej archidiakonat pomorski w Gdańsku. Dość trudno wyobrazić sobie takie struktury kościelne w siedzibie księcia, który nie zetknął się z chrześcijaństwem.